Spila na Skalajame

Piše: Osman Grgurević, profesor istorije i geografije

Spila na Skalajame (Spila na skali od Jame) nalazi se u Veljoj Gorani. Na­ziva se i Spila Isakovića po zaseoku u čijoj se blizini nalazi. Za razliku od veći­ne speleoloških objekata do kojih je teš­ko doći, Spila u Veljoj Gorani je veoma pristupačna. U neposrednoj blizini, na svega pedesetak metara od ulaza u Spilu prolazi asfaltni put koji Goranu povezu­je sa magistralnim putem Bar-Ulcinj i sa saobraćajnicom Sukobin-Vladimir-Ul­cinj. Ulaz u Spilu se nalazi na zapadnoj strani krečnjačke grede Brijeg Isakovića na nadmorskoj visini od 225 metara.

Nastanak Spile

Naziv, Spila na Skalajame, ukazuje da je riječ o podzemnom kanalu- spili koji se nalazi u blizini stepenastog uspona – ska­le koja povezuje dolinu jame sa lokalnim putem. Nastanak slijepe doline Jame ve­zan je za riječni tok Muljina koji dolazi sa sjeverozapada, teče dnom doline i ponire u brojne aluvijalne ponore koji su raspo­ređeni po jugoistočnom obodu doline. Voda ponire na mjestu kontakta sa kreč­njacima i nastavlja da teče podzemno. Mještani ove ponore nazivaju jame, pa otuda i naziv za čitav lokalitet – Jame. Na svom podzemnom putu rijeka je stvorila raznovrsne kanale velikog i dugog pećin­skog sistema.

Muljina neprestano donosi materijal ko­jim zasipa dno doline pa je fizički ulaz u ponore nemoguć. U višem dijelu ovog pećinskog sistema, stotinjak metara juž­nije od ponora, fluvijalnom i kraškom erozijom stvorena je široka i visoka dvo­rana. Iznad dvorane nalazio se tanak sloj krečnjaka. Vremenom je došlo do obur­šavanja krečnjačke tavanice što je prou­zrokovalo zasipanje dvorane srušenim blokovima, ali i otvaranje novog ulaza u pećinski sistem.Taj novi ulaz je danas po­znat kao Spila na Skalajame. Dakle, Spila predstavlja samo jedan manji dio velikog pećinskog sistema koji postoji u krečnjač­koj unutrašnjosti i čiji ogranci vjerovatno dopiru do desetak kilometara udaljenog lokaliteta Gač u ulcinjskoj opštini.

Dosadašnja istraživanja

Iako mještani oduvijek znaju za Spilu, prva naučna saznanja o njoj datiraju iz 2007. godine. Tada je grupa speleologa sa Geografskog fakulteta iz Beograda pod rukovodstvom prof. dr Predraga Đurovića, sišla u pećinu i došla do nje­nog najnižeg dijela u Uskom kanalu, gde ih je vertikalni odsjek spriječio u daljem obilasku pećine. Već na osnovu ovih pre­liminarnih istraživanja utvrđeno je da se radi o vrlo zanimljivom speleološkom objektu, gdje se na relativno malom pro­storu nalaze brojni pećinski ukrasi koji Spili daju značajan turistički potencijal.

Na konkursu Turističke organizacije Bar „Otkrijte nam skriveno i nepoznato bla­go“, 2016. godine, fotografije pećinskog nakita iz Spile osvojile su drugu nagradu. Tokom speleoloških istraživanja koja su uslijedila pod rukovodstvom profesora Đurovića Spila je detaljno ispitana, foto­grafisana i mapirana. U pećini su izdvo­jene 42 figure koje mogu biti predmet turističke prezentacije. Figure predstav­ljaju konkretne oblike pećinskog nakita koje oblikom, veličinom i kuriozitetom imaju vrijednosti značajne za turističko uredjenje i prezentaciju pećine. Turi­stička organizacija Bar je 2018. godine priredila izložbu fotografija iz Spile i na taj način privukla pažnju šire javnosti za ovaj speleološki objekat.

U pećini se izdvaja četiri morfološke cjeline: Jamski ulazni dio, Silazni kanal, Velika dvorana sa Visokom galerijom i Uski kanal.

Jamski ulaz dug je 27 i dubok 18 meta­ra, dok je maksimalna visina vertikalnog stjenovitog zida ulaza 22 metra. Silazni kanal predstavlja širok i visok kanal dužine 71 i dubine 45 metara. Dno či­tavog kanala prekriveno je pokretnom krečnjačkom drobinom i manjim i ve­ćim blokovima. U donjem dijelu kanala po zidovima je očuvan pećinski nakit iz perioda prije oburvavanja tavanice. Pod uticajem dnevne svetlosti danas je taj na­kit obrastao zelenim algama, lišajevima i mahovinama. Velika dvorana ima duži­nu 50, širinu 34 i maksimalnu visinu od 12 metara. Čitavo dno dvorane je prekri­veno drobinom i blokovima različite ve­ličine, ali bez tragova savremenog obur­vavanja. U ulaznom dijelu dvorane, kao i po njenom obodu, postoje značajne i ra­znovrsne akumulacije pećinskog nakita. Visoka galerija predstavlja sastavni, viši dio, Velike dvorane, koji je izuzetno bo­gat različitim formama pećinskog nakita : saliva, stalagmita, stalaktita, cjevčica, stubova i sl. Uski kanal je veza s nižim  djelovima pećine i predstavlja pravac ko­jim bi se u budućnosti moglo doprijeti u najniže djelove pećinskog sistema.

U pećini je izmjerena temperatura oko 10,4oC i to je ustaljena temperatura bez obzira na godišnje doba. Živi svijet u Spili nije osobito bogat. Osim brojne ko­lonije slijepih miševa koji su njeni stalni stanovnici,a pećina može biti povreme­no sklonište divljim životinjama. O pri­sustvu čovjeka u pećini nema tragova izuzev ostataka pribora koji znatiželjni mještani koristili prilikom ranijih sila­zaka u pećinu. U nižim djelovima Spile se tokom zimskih mjeseci zadržava voda što otežava istraživanje u tom period go­dine.

Turistička valorizacija

Idejni projekat turističkog uređenja pe­ćine zasniva se na principu održivog razvoja i kontrolisanih i što manjih iz­mjena prirodnog stanja u njoj. Njime je precizirano da bi ukupna dužina tu­rističke staze u pećini iznosila oko 280 metara. Pri ulasku, odnosno izlasku iz najniže tačke pećine savladava se visin­ska razlika od 66 metara. Od lokalnog puta do pećine vodila bi uska staza. Za izgradnju unutrašnje staze koristio bi se lokalni građevinski materijal. Staza bi od silaznog kanala vodila po obodu dvora­ne i do galerije. U turističkoj prezentaciji profesor Đurović potencira ambijetalne vrijednosti pećine (jamski ulaz, obim i visina velike dvorane). Ambijentalna rasvjeta bi pružila pećinskom nakitu do­datnu atraktivnost. Za turiste bi veoma interesantan bio trenutak, kada usljed položaja otvora, tokom popodneva, u kratkom intervalu od svega nekoliko mi­nuta, sunčevi zraci osvjetljavaju čitavu Veliku dvoranu, dajući joj, na trenutak potpuno neubičajen mističan izgled.

Za turističku valorizaciju Spile od poseb­nog značaja je pristupačnost, blizina Ul­cinja i Bara, te činjenica da u ovom dijelu Crne Gore nema speleoloških objekata koji bi mogli biti atraktivni i lako dostu­pni turistima. Spila je od Bara udaljena 22 km, a od Ulcinja 15 km.Udaljenost od plaže u Uvali maslina je svega 8, a od Velikog pijeska 10 kilometara. Turistička posjećenost pećine bi sem u ljetnjem pe­riodu bila značajna i izvan ljetnje sezone u okviru obrazovnih programa za učeni­ke i studente koji bi osim obilaska Spile i obližnje Jame mogli uključivati dolinu Brdele, kanjon Međureč i Šasko jeze­ro. Turistička valorizacija ovih objekata pruža šansu za razvoj

Please follow and like us: